De Grote Leegte

Hij is een van de 22 miljardairs die Nederland rijk is en bovenal: een van de meest geliefde vaderlandse ondernemers. Wim van der Leegte, van fabriekszoon tot Nedcar-redder: een intiem interview met een man die nog elke dag met door zijn vrouw gesmeerde bammetjes naar werk gaat. En die moeten op: 'Anders geef ik ze aan de hond.'

door Sonny Motké & Jordy Hubers    fotografie Ruud Binnekamp
leestijd 10 minuten    gepubliceerd in augustus 2012

'Dit wordt een superbusje.' Wim van der Leegte wandelt door de hal van de chassisfabriek waar bussen worden geassembleerd. Af en toe aait hij een onderstel van een van de kale voertuigen. Het lijkt alsof hij precies weet wat er in elk hoekje van zijn fabrieken gebeurt. Dat is niet zo. ' Maar ik maak wel de indruk dat ik er verstand van heb. Dus niet te veel doorvragen, hè' , knipoogt de goedlachse directeur-eigenaar van de VDL Groep. De twintigduizend vierkante meter grote fabriek is een van de tachtig bedrijven die VDL rijk is. De lasapparaten, die allerlei auto-onderdelen aan elkaar smeden, doen de ogen van de 64-jarige glinsteren. Met de borst vooruit loopt hij langs de medewerkers. Trots? 'Ja, natuurlijk. Het is een mooie droom om dit te realiseren.'

Zijn VDL Groep is niet zomaar een verzameling bij elkaar gekochte bedrijfjes, het is een industrieconglomeraat. In 46 jaar tijd heeft Van der Leegte van een metaalbedrijfje een voortrekker van de Nederlandse maakindustrie gemaakt, actief in allerlei sectoren: van de personenauto-, bus- en vrachtwagenbouw tot de fabricage van zonnebanken en agrarische systemen. Een prestatie die hem in de top vijftig van de Quote 500 heeft gebracht. Ras-Eindhovenaar Van der Leegte lijkt in eerste instantie een stugge man. Hij praat rustig en kalm, is terughoudend, bijna bedeesd, maar ook uiterst scherp en alert. ' Een Brabander is geen prater, maar een doener' , zegt hij. Wanneer we deze stelling op hem toetsen, klopt die als een bus; hij produceert liever producten dan woorden. En dat doet hij prima, want hoewel economische voorspoed iets is van de geschiedenisboekjes, presteert VDL naar behoren. Tegen de crisis in scoort Van der Leegte nettowinsten van 77 miljoen euro over 2010 en 66 miljoen over 2011. De verwachting is dat het jaar 2012 eenzelfde resultaat oplevert.

‘Mijn doel is spreiding: proberen overal wel iets te halen’

Zijn geheim? ' Ach, we hebben geen geheimen.' Om dat te demonstreren, pakt Van der Leegte zijn map erbij en legt met overzichtelijke sheets zijn kolossale bedrijf uit. ' Kijk, mijn doel is spreiding: ik wil voor veel verschillende klanten zo veel mogelijk producten maken. Wij proberen dus overal wel iets te halen.' Slim, want zo ben je niet afhankelijk van één markt, waardoor VDL snel kan reageren op verslechterende omstandigheden. De conjunctuur in de semiconductorindustrie zeg maar de ASML' s van deze wereld ligt een maand of negen vóór op de automotive markt, doceert Van der Leegte. ' Zodoende hebben we in 2009, toen het slechter ging, medewerkers van onze semiconductortak in de busbouw laten werken en een paar maanden later het omgekeerde gedaan.'

Stressverslaafd

De regeerperiode van Van der Leegte begint in 1966, wanneer hij als stagiair aantreedt in het bedrijf van vader, Pieter van der Leegte. Het is zijn tweede stage voor de hts-opleiding werktuigbouw, maar tijd om stage en studie af te ronden krijgt hij niet (zie kader 'Eeuwige stagiair'). Amper zes weken later ziet Wim zich genoodzaakt de leiding over te nemen. Het metaalbedrijf, dat onder meer eierdopjes, sinaasappelpersers en bedkruiken maakt, verkeert in erbarmelijke staat en kampt met een negatief eigen vermogen van tweeënhalve ton in guldens. Van der Leegte senior kan er niet mee omgaan en raakt overwerkt. ' Mijn vader was een technicus, die minder graag naar de cijfers keek. Toen die negatief waren, zag hij dat als een berg waar hij niet overheen kon' , zegt Wim, die zichzelf juist ' cijfergek' noemt. 'Ik ben heel scherp.'

In de familie en het bedrijf wordt wel gezegd: 'Vader wilde het maken, Wim wil eraan verdienen.' Dat blijkt zodra Van der Leegte vanuit zijn ooghoeken een groep Japanners ziet, die als een stel toeristen foto' s maken in zijn showroom. Ze zijn naar Eindhoven gekomen om technische knowhow te kopen voor de productie van bussen. Van der Leegte weigert de naam van het Japanse bedrijf te onthullen. ' Dat hoefde gij niet te weten, maar ze moeten wel dokken!' Het is een deal waarmee enkele tientallen miljoenen gemoeid zijn. Een ander opvallend verschil tussen vader en zoon is dat Pieter niet tegen stress kon, terwijl Wim juist stress nodig heeft, zegt hij zelf. Hij oogt nerveus, maar is het niet. Om de haverklap stopt hij een nieuw kauwgompje in zijn mond. ' Dat heeft met mijn rookverslaving te maken, maar die is over. 'Nee, de druk die op zijn schouders ligt om maar liefst tachtig werkmaatschappijen te besturen, doet hem niet veel. 'Dat ligt lekker, hoor.'

Koude Schotel

Dat Van der Leegte een bedrijf kan leiden, is wel duidelijk. Bijna een halve eeuw nadat hij een zaak in handen kreeg omzet: acht ton in guldens runt hij nu een conglomeraat dat in 2011 een omzet had van ruim anderhalf miljard euro. Een knappe prestatie, zeker nadat het boekjaar 2009 een gat sloeg in de balans van VDL Groep. De omzet daalde met vierhonderd miljoen en de winst met 36 miljoen euro, in vergelijking met het jaar ervoor. 'Bij ons is de crisis begonnen in 2008', verklaart Van der Leegte de duikeling. 'We hebben het opgelost door duizend uitzendkrachten op te zeggen. Daarnaast hadden we ongeveer duizend fulltimers in de deeltijd-ww. Als die er niet was geweest, hadden we een hele ontslagronde moeten doen. Dat had veel geld gekost en dan hadden we veel aan vakmanschap ingeleverd.'

‘Een miljard uit India? Dan zeg ik nee’

Maar in de rebound scoort VDL Groep dus topcijfers: een schoolvoorbeeld van een solide familiebedrijf dat sterker uit de crisis is gekomen. Dat maakt het voor de grootste staalbedrijven ter wereld een van de lekkerste hapjes die er te krijgen zijn. Stel dat het grote Tata Steel uit India een miljard op tafel legt? Van der Leegte is resoluut: 'Dan zeg ik nee. Ze hoeven niet hier naartoe te komen.' Als het aan hem ligt, zal VDL Groep altijd een familievennootschap blijven. Zonen Pieter (41) en Willem (30) zitten in het directieteam, terwijl dochter Jennifer (32) al jaren commissaris is. Ook de neven Bas en Tommie van der Leegte (de voormalige profvoetballer) werken voor hun oom, evenals nichtje Caroline die de pr verzorgt. Senior wil graag doorgaan tot 2016, aangezien hij dan exact vijftig jaar bij VDL werkt. Of een van zijn kinderen hem opvolgt, weet hij niet. 'Het is een hele belasting om deze functie op hun bordje te leggen, maar zij blijven de aandeelhouders' , zegt ' ons Wim' terwijl hij zich vastbijt in een broodje ei.

Het is lunchtijd en zijn boterhammen van thuis laat hij in zijn attachékoffer zitten, omdat hij het bezoek trakteert op belegde broodjes. ' Hier zit ik zwaar over in. Mijn vrouw heeft een koude schotel gemaakt en dat zit op mijn broodjes. Is toch zonde, want ik ben er gek op.'Vrouwlief legt ' s ochtends vijf sneden brood klaar. ' Dan gaat er één in de hond, twee smeer ik om mee te nemen en twee eet ik op.' Bij thuiskomst staat hem ook geen vetpot te wachten; Van der Leegte maakt de dag meestal vol met een maaltijd die is opgewarmd in de magnetron.

‘Stom eigenlijk: we hebben overal deuren, maar we gebruiken ze niet’

Het zijn de rituelen van een hardwerkende no-nonsenseondernemer. Geen poespas, geen overdreven lunches of andere luxe. Ja, hij heeft een mooie Mercedes , af en toe met chauffeur, bezit een schitterend landgoed en heeft een stoeterij met honderdvijftig grotendeels zelf gefokte paarden (zie kader 'Paarden' ). Maar dat is niet wat hem drijft. Zijn familie, zijn medewerkers en werkgelegenheid creëren: daar draait het om. Alleen al daarom zou een verkoop van VDL belachelijk zijn. 'Ik heb een mooi bedrijf opgebouwd mét mijn medewerkers, en dan zou ik die mensen verkopen aan iemand anders. Dat ga ik dus niet doen.' Het zou voelen als het afscheid van een grote familie- en vriendengroep. Natuurlijk is hij de baas, maar de deur van zijn kantoor staat altijd open. Iedereen kan binnenlopen wanneer hij wil om te bespreken wat hij wil. In de rest van het pand valt de openheid ook op. 'Stom eigenlijk: we hebben overal deuren, maar we ge